- Black Friday to czas kuszących promocji i decyzji podejmowanych pod presją czasu – okazyjnych ofert dostępnych czasem tylko przez kilka godzin. Dla cyberprzestępców to świetna okazja do wykorzystania pośpiechu i emocji ułatwiających wyłudzanie pieniędzy i danych.
- Fałszywe sklepy, reklamy podszywające się pod znane marki, wiadomości o trudnościach z dostawą czy próby wyłudzenia kodów BLIK – to tylko część zagrożeń, które warto umieć rozpoznawać, by skutecznie chronić swoje pieniądze i bezpieczeństwo – nie tylko w okresie promocyjnych zakupów.
- Jak przygotować się do sezonu wyprzedaży, by okazja nie zmieniła się w stratę i co zrobić, gdy nie wszystko pójdzie zgodnie z planem?
Fałszywe sklepy i promocje, które mają skłonić do pośpiechu
W okresie wyprzedaży szczególnie łatwo ulec presji. Liczniki odmierzające czas do końca promocji, komunikaty o ostatnich dostępnych sztukach i wyjątkowo wysokie rabaty mają skłonić do szybkiego zakupu, zanim zdążymy sprawdzić sprzedawcę.
Jednym z zagrożeń związanych z zakupami online są fałszywe sklepy internetowe. Cyberprzestępcy tworzą strony przypominające witryny znanych marek. Wykorzystują ich logotypy, zdjęcia produktów i opisy, a następnie oferują towary w wyjątkowo atrakcyjnych cenach. Zdarza się, że takie strony są promowane w mediach społecznościowych, również za pomocą sponsorowanych reklam. Model ich działania jest bardzo prosty. Klient skuszony bardzo atrakcyjną ofertą spieszy się i dokonuje zakupu. Niemal wszystko może wyglądać jak w prawdziwym sklepie internetowym: wybór towaru, modelu, koloru, rozmiaru itp. Potem pojawia się strona do płatności kartą lub przelewem czy kodem BLIK. Wszystko na pozór przebiega sprawnie, ale dni płyną, a kupiony towar nie przychodzi. Może się też zdarzyć, że choć przesyłka dojdzie, kupujący dostaje produkt niezgodny z opisem, niekompletny lub podrobiony.
Zdarza się również, że fałszywa strona służy przede wszystkim do wyłudzenia danych karty płatniczej lub danych logowania do bankowości internetowej. Wtedy sytuacja może być o wiele poważniejsza, bowiem grozi utratą wszystkich pieniędzy na koncie.
Nie wszystkie zagrożenia dotyczą osób kupujących. Oszuści atakują również sprzedających na platformach ogłoszeniowych. Mogą kontaktować się z nimi poza serwisem – za pośrednictwem komunikatorów takich jak WhatsApp, a następnie wysyłać link do strony przypominającej serwis sprzedażowy lub firmę kurierską. Pod pretekstem odebrania lub wysłania płatności czy potwierdzenia zamówienia, próbują wyłudzić dane karty i dostęp do pieniędzy. Repertuar pomysłów złodziei jest bardzo szeroki. Na szczęście nie jesteśmy bezbronni.
Jak rozpoznać podejrzaną ofertę i bezpiecznie zapłacić?
W okresie promocji Black Friday czy pospiesznych przedświątecznych zakupów łatwo przeoczyć sygnały ostrzegawcze, zwłaszcza gdy koncentrujemy się przede wszystkim na wysokości rabatu czy uciekającej właśnie okazji. Przed zakupem zawsze warto poświęcić chwilę na sprawdzenie sprzedawcy, adresu strony i bezpieczeństwa oferowanej formy płatności. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do ofert, które nakłaniają do natychmiastowej decyzji albo zawierają błędy w opisie oferty – zarówno językowe, jak i np. mają opisy niepasujące do oferowanego towaru. Dobrym pomysłem jest sprawdzenie opinii, jakie ma sklep albo czy występuje on w rejestrach sprawdzonych platform oferujących recenzje sklepów internetowych – np. Trusted Shops czy Trustpilot. Pamiętajmy też, że nawet jeśli strona przypomina witrynę znanej firmy, nie oznacza to, że rzeczywiście do niej należy. Zwracajmy uwagę na szczegóły – podkreśla Marek Trąbiński, Dyrektor Biura Rozwoju Produktu eService.
Zasady, które mogą uratować portfel:
- Nie pobieraj na telefon ani na komputer aplikacji pochodzących z nieznanych źródeł. Szczególnie posiadacze smartfonów powinni pamiętać, że każda aplikacja spoza oficjalnych sklepów z aplikacjami (np. App Store czy Google Play) może być niebezpieczna i grozić kradzieżą danych oraz pieniędzy.
- Przed zakupem dokładnie sprawdź adres strony. Oszuści wykorzystują domeny różniące się od oryginalnych pojedynczą literą lub znakiem. Adres microsoft.com i adres rnicrosoft.com mogą na pierwszy rzut oka wyglądać podobnie, ale prowadzą do różnych domen. Samo połączenie HTTPS i ikona kłódki widoczna w okienku przeglądarki nie gwarantują, że witryna jest uczciwa, choć ich brak też może być znakiem ostrzegawczym.
- Zweryfikuj sprzedawcę. Poszukaj danych firmy, adresu, regulaminu i zasad zwrotów. Sprawdź niezależne opinie, ale pamiętaj, że również one mogą być fałszowane. Wartościowe opinie znajdziesz na znanych platformach służących do zbierania opinii o sklepach – np. Opineo.pl, TrustMate i podobnych.
- Zapytaj wyszukiwarkę. Większość popularnych wyszukiwarek internetowych współpracuje z asystentem AI – zapytaj czy sklep, w którym chcesz zrobić zakupy, jest wiarygodny i jakie ma opinie. Do zapytania wklej lub dokładnie przepisz adres internetowy sklepu.
- Porównaj ceny i nie działaj pod presją. Jeżeli oferta znacząco odbiega od cen w innych sklepach, dokładnie sprawdź ją przed zakupem. Nie klikaj automatycznie w reklamy obiecujące wyjątkowe rabaty. Przeczytaj warunki i opis oferty – możesz kupić np. towar po zwrocie.
- Nie zgadzaj się na transakcje poza serwisami sprzedażowymi – nie klikaj w linki przesyłane poza nimi – np. w komunikatorach. Zamiast korzystać z linków w wiadomościach SMS czy e-mailach, wpisz adres w przeglądarce lub skorzystaj z oficjalnej aplikacji. Czasem adres, jaki widzisz, nie jest tym, do którego faktycznie prowadzi link.
- Korzystaj ze sprawdzonych metod płatności. Nie wykonuj przelewów na prywatne rachunki tylko dlatego, że sprzedawca oferuje w ten sposób dodatkowy rabat. Nie podawaj danych karty na stronie, którą otworzyłeś z linku, co do którego masz wątpliwości. Włącz dostępne zabezpieczenia kont, w tym uwierzytelnianie wieloskładnikowe.
- Zawsze czytaj komunikat wyświetlany w aplikacji bankowej przed zatwierdzeniem operacji. Upewnij się, że kwota transakcji, którą akceptujesz, jest dokładnie taka, jaka powinna być, a odbiorcą jest sprzedający.
- Chroń dane i kody autoryzacyjne. Nie przekazuj kodów BLIK kupującym ani sprzedającym. Nie przekazuj przez telefon danych karty – w szczególności daty jej ważności i kodu CVV znajdującego się na jej odwrocie. Absolutnie nigdy nie przekazuj hasła do swojego konta bankowego czy numeru PIN karty.
Co zrobić, jeśli padniesz ofiarą oszustwa?
Szybka reakcja może ograniczyć straty. Jeżeli podejrzewasz, że Twoje dane lub pieniądze trafiły w niepowołane ręce, nie zwlekaj.
- Skontaktuj się z bankiem. Zgłoś podejrzaną transakcję, a w razie potrzeby zablokuj kartę lub dostęp do bankowości internetowej. Jeśli doszło do płatności, zapytaj o dostępne możliwości zakwestionowania transakcji.
- Zabezpiecz dowody. Zachowaj potwierdzenia płatności, korespondencję, adres strony i zrzuty ekranu. Nie usuwaj wiadomości, które mogą pomóc w wyjaśnieniu sprawy.
- Zgłoś incydent. Powiadom policję i zgłoś podejrzaną stronę lub wiadomość do CERT Polska – za pośrednictwem serwisu incydent.cert.pl lub usługi „Bezpiecznie w sieci” w aplikacji mObywatel.
- Zabezpiecz pozostałe konta. Jeśli podałeś dane logowania, zmień hasła, a w przypadku wykorzystania tego samego hasła w innych serwisach – również tam.
Nie każdy problem z zakupem jest cyberprzestępstwem, ale brak dostawy, podejrzenie fałszywego sklepu czy nieuprawniona transakcja wymagają odpowiedniej reakcji. Im szybciej podejmiemy działania, tym większa szansa na ograniczenie konsekwencji.
Black Friday bez przykrych niespodzianek
Listopadowe wyprzedaże mogą być dobrą okazją do udanych zakupów, pod warunkiem, że atrakcyjna cena nie przesłoni podstawowych zasad bezpieczeństwa. Równie istotna jest świadomość tego, co zrobić w razie problemów: od szybkiego kontaktu z bankiem, przez zgłoszenie incydentu, po sprawdzenie możliwości reklamacji i ochrony ubezpieczeniowej.
Połączenie ostrożności z wiedzą o sztuczkach oszustów i dostępnych formach wsparcia pozwala lepiej przygotować się na sezon intensywnych zakupów.